مطابق آمارهای غیر رسمی یک میلیون و هفتصد هزار کودک در سن مدرسه در کشور وجود دارند که به مدرسه نمی روند و بیش از هفتصد هزار نفر در سن ابتدایی از تحصیل محروم اند. گفته می شود هجده میلیون کودک درسن مدرسه در کشور وجود دارد در حالیکه پس از شروع سال تحصیلی 85-84 آمار های رسمی کشور خبر از سیزده میلیون دانش آموز بازمانده از تحصیل در دوره ی راهنمایی و متوسطه در گروه سنی 45-11 ساله را می دهند. حال سوال این است: سیزده میلیون دانش آموز بازمانده که رقم قابل توجهی هم هست پس از ترک تحصیل چه می کنند؟ کجا می روند؟

بخشی از این کودکان در آسیب پذیرترین گروه سنی قرار دارند، همچنین در این سنین کار رسمی برای آنان امکان پذیر نیست بنابراین بی شک این کودکان پس از منع ا زمدرسه تنها یک راه پیش رو دارند: مشاغل کاذب. آنان به خیابان ها، کارگاه ها و کارخانجات نمور و کثیف، کوره پزخانه ها و چنین محیط هایی راه می یابند.

کودکان خیابان را به چهار گروه تقسیم می کنند: کودکان مهاجر، کودکانی که در خانواده های پر تنش زندگی می کنند و یا کودکان طلاق، کودکان خانواده های فقیر و کودکان بی سرپرست.

اکثر کودکان خیابانی از نظر بیماری های عفونی و روانی در وضعیتی خطرناک به سر می برند. طبق یک تحقیق اپیدمیولوژیک بر روی تعداد زیادی کودک خیابانی جنوب شهر تهران، 66 درصد کودکان به بیماریهای عفونت های انگلی روده ای، 10درصد به عفونت های اداری،96 درصد به پوسیدگی دندان ها و بیماری های لثه و 24 درصد به عفونت های پوستی مبتلا بودند.

در مرحله ای دیگر 87 کودک خیابانی ساکن منطقه 12 شهرتهران مورد بررسی قرار گرفتند. در این گروه که میانگین سنی شان 11 سال بوده، این آمار به دست آمده: 1/16 درصد کودکان مورد مطالعه مصرف سیگار و 1/9 درصد کودکان مصرف مواد مخدر داشته اند. ضمن آنکه افکار خودکشی در 7/5 درصد کودکان به اثبات رسیده است، 5/10 درصد کودکان دچار افسردگی بوده و 5/10 درصد هم قبلن افسردگی داشته اند. در مجموع در 4/61 درصد از کودکان افسردگی گزارش شده است.

27 درصد کودکان افسرده بی سواد بودند،2/13 درصد کودکان مبتلا به افسردگی سیگار و 5/7 درصد آنان مواد مخدر مصرف می کرده اند. در مجموع 21 درصد از کودکان مورد مطالعه (13 درصد پسرو 9/9 درصد دختر) و 15 درصد کودکان مبتلا به افسردگی مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته اند که 1/11 درصد توسط وابستگان، 1/11 درصد توسط دوستان و 5/5 درصد توسط افراد غریبه مورد سوء استفاده جنسی واقع شده بودند.

در مرحله سوم تحقیقی روی 103 کودک خیابانی ساکن د رمیدان شوش انجام شد. میانگین سنی این کودکان 10 سال و میانگین سال های تحصیل 6/5 سال بوده است، 9/20 درصد این کودکان مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفتند و 40 درصد پسران و 80 درصد دختران مورد مطالعه از درجاتی از افسردگی رنج می برند، 8/5 درصد کودکان مورد مطالعه سابقه خالکوبی ، 4/18 درصد سابقه ابتلا به زردی و 2/25 درصد سایقه ابتلا به زردی در میان افراد خانواده داشته اند. 6/14 درصد کودکان سابقه اعتیاد در خانواده را تایید کرده اند و 9/35 درصد آنان سابقه خارش پوستی و 7/10 درصد سابقه ادرار تیره رنگ را تایید کرده اند.

نتیجه آزمایش ایدز و هپاتیت C در تمام کودکان مورد مطالعه منفی بوده اما 4/17 درصد کودکان (6 پسر و 12 دختر) به هپاتیتB  آلوده بوده اند.

کودکان خیابان و کار اکثرن ازسوء تغذیه رنج می برند. به طور کلی طبق آمار ماهنامه داخلی یونیسف 11 درصد کودکان ایرانی کم وزن اند و دچار سوء تغذیه هستند که اکثریت آنان را کودکان کار و خیابان تشکیل می دهند.

این کودکان همچنین از کم خوابی نیز به شدت رنج می برند، چرا که اکثر ساعات خود را در حال کار آن هم در آلودگی محیطی و هوا به سر می برند که باعث بی حالی آنها می شود.

گروه هایی از این کودکان که به صورت باندهای سازمان یافته به فروشندگی در خیابان ها و یا تکدی گری مشغول اند تحت شرایطی بسیار سخت و طاقت فرسا زندگی می کنند. تغذیه نامناسب، بی خوابی  و عدم امنیت جسمی و جنسی به شدت این کودکان را تهدید می کند. این کودکان را برای کنترل دقیق و عدم برقراری ارتباط با مردم همواره در ترس و خشوننت جسمی نگه می دارند. بخش دیگری از این کودکان کا ردر کارگاه ها مشغول به کارند. اکثرن این کارگاه ها محیطی کاملن غیر بهداشتی و کار سنگین و ساعات کا رطولانی دارند. کودکان از امنیت کاری و جسمی و بهداشت کافی و تغذیه مناسب برخوردار نیستند.

کارگاه های تراشکاری، نجاری، مکانیکی، برشکاری، و کوره پزخانه ها کارگاه هایی هستند که کودکان بیشترین اشتغال را در آن ها دارند.

 آنچه در این میان باعث تاسف است اینکه تا مدتی پیش حتی کودکان وامانده از تحصیل و خبره، در کارطاقت فرسا یشان تشویق نیز می شدند. به عنوان مثال، سال 71 یک دختر 9 ساله مقام اول بافندگی فرش را کسب کرد ودر سال 74 یک دختر 12 ساله از ورامین در مدت 8 ماه، بافت یک فرش 17 متری را به پایان رساند و باز نیز در سال 74 یک کودک 5 ساله لرستانی به عنوان استاد بافندگی شهر معرفی شد و در این میان هیچ کس نپرسید کودک 9، 12 یا 5 ساله در کارگاه فرش بافی چه می کرده؟ و چرا ساعاتی را که انرژی کودکانه اش را پای دار صرف کرده در مدرسه نبوده؟

همه این ارقام و آمار نشانگر آن است که در گوشه و کنار این سرزمین کودکان درست در سنینی که باید پای کلاس های درس و برنامه های آموزشی حاضر باشند ، مشغول کار در شرایط بد و ناامن هستند. آنان از انواع خشونت ها رنج می برند و از کلیه امکانات آموزشی، بهداشتی ، تغذیه مناسب و ... محروم اند در حالیکه هیچ نهاد دولتی مسئولیت خود را در قبال آن ها اعمال نکرده و هیچ گونه حمایت از آنان به عمل نیامده و اندک حمایتی که نسبت به آنها اعمال می شود از سوی سازمان های غیر دولتی و مردمی است.  

در این میان آنچه مهم است اینکه زندگی هزاران کودک ایرانی رو به تباهی پیش می رود و اینان نسلی آماده بزهکاری و اعمال جرم های مختلف اند و در آینده نیز پدران و مادران کودکانی چون خود خواهند بود. برای سلامت جامعه و کودکان کشورمان به آینده آنان بیندیشیم. فرصتی برای کودکان کار و خیابان نمانده است.

منبع:

روزنامه شرق شماره های 596،  662 ، 639

کودک آزاری چیست؟

به چه رفتارهایی کودک آزاری می گوییم ؟

کودکان به عات ویژگیهایی که از نظر سنی دارند ، بسیلر آسیب پذیر هستند و نیاز به حمایت و مراقبت وما دارند. اما گاهی بزرگسالان به دلایل مختلف به جای حمایت و مواظبت از کودکان انان را مورد آزار قرار می دهند . کودک آزاری شامل رفتارهایی است که توسط افراد دیگر خصوصا ً بزرگسالان نسبت به کودکان انجام می گیرد و به نوعی به سلامت جسمی و روانی کودکان آسیب می رساند . رفتارهایی که به صورت تصادفی انجام می شوند کودک آزاری به حساب نمی آیند . مانند اینکه کودکی به علت تصادف با اتومبیل دچار نقص جسمی شود .

کودک آزاری چگونه صورت می گیرد ؟

کودکان به صورت های مختلف مورد آزار قرار می گیرند :

1-کودک آزاری جسمی:

یعنی رفتارهایی که به جسم کودک صدمه می زند مانند: کتک زدن ، سوزاندن ، مجروح کردن ، شکستن و ...

2-کودک آزاری روانی:

شامل رفتارهایی است که به سلامت روانی کودک آسیب می رساند مانند: توهین کردن ، ترساندن ، تحقیر کردن ، تبعیض و ...

3-بی توجهی و غفلت:

یعنی توجه نکردن به نیازهای اساسی کودکان مانند : تغذیه ، بهداشت ، پوشاک ، آموزش و... در حدی که به سلامت جسمی و روانی آنان آسیب برسد .

4-سوء استفاده:

یعنی استفاده از کودکان در ارتباط با مواد مخدر ، واداشتن آنها به کارهای دشوار ، سوء استفاده جنسی به صورت های مختلف و...

چرا کودکان مورد آزار قرار می گیرند ؟

ناآگاهی والدین : گاهی والدین یا افراد دیگر که به کودک آزار می رسانند ، نمی دانند که رفتار آنها کودک آزاری است مانند : کسانی که کودکان را تنبیه بدنی می کنند ، مورد تحقیر و توهین قرار می دهند ، به نیازهای اساسی آنها توجهی ندارند و این رفتارها را عادی و معمولی می دانند .

مشکلات اقتصادی : فقر سبب می شود که کودکان از دسترسی به نیازهای اساسی خود مانند آموزش ، بهداشت ، تغذیه و... محروم شوند و یا والدین به علت فشارهای مالی با رفتارهایی مانند : پرخاشگری ، خشونت ، بی توجهی و.. کودکان را مورد آزار قرار دهند .

اعتیاد: به علت خصوصیاتی که در اغراد ایجاد می کند مانند : پرخاشگری ، بی مسئولیتی ، کاهش عواطف و... سبب می شود که کودکان مورد آزار به ویژه از نوع سوء استفاده قرار گیرند .

بیماری های روانی : در صورتی که والدین به بیماری های روانی مبتلا باشند ، با رفتارهاای مانند تند خویی ، خشونت ، ناسازگاری ، بی توجهی و... که ناشی از بیماری روانی آنهاست ، سبب آزار کودکان می شوند .

مشکلات خانوادگی : مشاجرات شدید و طولانی والدین ، جمعیت زیاد خانواده ، شیوه های تربیتی نامناسب ، در برخی موارد وجود ناپدری و نامادری و... سبب می شود که کودکان موردآزار قرار گیرند تا حدی که مشکلات خانوادگی یکی از دلایل کودک آزاری به شمار می رود .

مشکلات کودکان : کودکانی که مشکلات نسبتا ً پایدار و شدید دارند بیشتر از سایر کودکان مورد آزار قرار می گیرند . مانند : کودکانی که دچار بیماری های جسمی مزمن و طولانی مدت یا مشکلات رفتاری از قبیل پرخاشگری ، بی قراری ، بیش فعالی ، اضطراب ، شب ادراری و... هستند به علت مشکلاتی که برای بزرگسالان ایجاد می کنند و نیز به سبب ناآگاهی والدین از این مشکلات اغلب مورد آزار جسمی و روانی قرار می گیرند .

مشکلات مدرسه : مشکلاتی که در مدرسه برای دانش آموزان ایجاد می شود مانند : انتظار بیش از حد ، ندیدن تفاوت ها ، ایجاد اضطراب ، ترس و رقابت های شدید ، تبعیض ، تنبیه بدنی ، تحقیر و توهین و... سبب آزار جسمی و روانی کودکان می شوند .

چگونه می توانیم کودک آزاری را کاهش دهیم ؟

کودکان را بهتر و بیشتر بشناسیم :

شناخت کودکان و نیازهای آنان سبب می شود که رفتار بهتری با آنان داشته باشیم . برای این کار می توانیم از روش های مختلف مانند خواندن کتاب های مناسب ، شرکت در کلاس های آموزشی ، مشورت کردن با افراد آگاه و.. استفاده کنیم .

علت کودک آزاری ار بشناسیم :

کودک آزاری مانند هر رفتار دیگری علتی دارد . سعی کنیم علت آن را پیدا کنیم و با برطرف کردن آن ، کودک آزاری را کاهش دهیم . ممکن است برخی از مشکلات را نتوانیم از بین ببریم ، در آن صورت پذیرفتن ان بهتر از آزار دادن کودکان است .

از دیگران کمک بگیریم :

کمک گرفتن و مشورت کردن نشانه هوشیاری و آگاهی است ، نه ناتوانی. برای کاهش مشکلات خود می توانیم از مراکز مشاوره حضوری ، تلفنی ، سازمان های غیر دولتی ، افراد آگاه و... کمک بگیریم .

آرامش خود را حفظ کنیم :

زندگی همیشه با مشکلات همراه است ، سعی کنیم خشم خود را کنترل کنیم و برای مشکلات چاره جویی نماییم . بسیاری از کودک آزاری ها در شرایطی انجام می گیرد که والدین قادر به کنترل خشم خود نیستند . کنترل خشم آموختنی است و می توانیم با تمرین بر خشم خود غلبه کنیم .

کودک آزاری چه زیان هایی برای کودکان دارد ؟

کودکی دوران رشد و شکل گیری شخصیت است . انواع کودک آزاری در یان سال های حساس و مهم ، به رشد و سلامت آنان آسیب های جدی می رساند . کودکان آزار دیده در همه جنبه های رشد جسمی ، ذهنی ، روانی و اجتماعی با مشکلات و نارسایی های فراوانی روبرو خواهند شد. بررسی های انجام شده نشان کمی دهد بسیاری از کودکانی که در دوران کودکی قربانی آزار ئو بد رفتاری بوده اند ، در بزرگسالی خود به آزار کودکان پرداخته اند و این بزرگترین زیان کودک آزاری است که سبب تداوم آن می شود .

چگونه می توانیم از کودک آزاری پیشگیری کنیم ؟

پیشگیری همیشه بهتر ، آسانتر و سریعتر از درمان است . برای پیشگیری از کودک آزاری می توانیم از راهکارهای زیر استفاده کنیم :

1. دقت در ازدواج و تشکیل خانواده ، خودداری از ازدواج های تحمیلی ، ناشناخته ، شتابزده و ازدواج در سنین پایین .
2. توجه به تنظیم خانواده و تعداد مناسب فرزندان .
3. افزایش آگاهی در زوینه پرورش فرزندان و شیوه های مناسب رفتار با آنان .
4. پذیرش مسئولیت و انجام وظایف خود به عنوان پدر ، مادر ، سرپرست و... نسبت به کودکان .
5. آشنایی با حقوق و نیازهای اساسی کودکان .
6. توجه به سلامت جسمی و روانی خود و کاهش فشارهای عصبی و مشکلات رفتاری خود که سب کودک آزاری می شود .
7. تقویت روحیه کمک گرفتن هنگام برخورد با مشکلات و آشنایی با مراکز حمایتی ، امداد در مورد کودکان و خانواده ها.

بروشور سازمان یونیسف ایران با همکاری وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی مرکز مدیرت بیماری ها اداره سلامت روان